Κλασικός Μαραθώνιος Αθηνών

Ο Κλασικός-Αυθεντικός Μαραθώνιος Αθηνών είναι ένας διεθνής ετήσιος αγώνας μαραθωνίου που συνήθως διεξάγεται το Νοέμβριο. Κάθε χρόνο μετέχουν πάνω από 5.000 αθλητές και αθλήτριες, ενώ ο αριθμός τους αγγίζει τους 9.000 αθλητές με τη συμμετοχή αθλητών στους αγώνες των 5 και των 10 χλμ.

Ο αγώνας γίνεται στην κλασική διαδρομή και καθιερώθηκε προς τιμήν του άγνωστου Αθηναίου οπλίτη, ο οποίος το 490 π.Χ. έτρεξε από το Μαραθώνα στην Αθήνα για να ανακοινώσει την νίκη των Αθηναίων εναντίον των Περσών στη μάχη που διεξήχθη εκεί. Πρόλαβε να πει "Νενικήκαμεν" και στη συνέχεια εξαντλημένος έπεσε νεκρός. Μία μεταγενέστερη παράδοση, που όμως δεν μαρτυρείται από τις αρχαίες πηγές, ταυτίζει τον οπλίτη εκείνον με τον Αθηναίο ημεροδρόμο Φειδιππίδη.

Γενικές πληροφορίες

Διεξήχθη για πρώτη φορά το 1955 και γινόταν ανά διετία ως το 1967. Το 1967 μετατράπηκε σε ετήσιο και ως ημερομηνία διεξαγωγής καθορίστηκε η 6η Απριλίου, ημέρα έναρξης της Ολυμπιάδας 1896, η οποία καθορίστηκε να εορτάζεται ως "ολυμπιακή ημέρα" από την Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων της Ελλάδας. Από το έτος αυτό ξεκίνησε νέα αρίθμηση των Διεθνών Μαραθωνίων της 6ης Απριλίου. Ο αγώνας στη νέα μορφή του αποτελούσε και τον αγώνα του πανελλήνιου πρωταθλήματος.

Το 1972 αποφασίστηκε να μεταφερθεί τον Οκτώβριο και παράλληλα να γίνει ανοικτός και σε μη συστηματικούς αθλητές. Όμως, η απήχηση του ολυμπιακού μαραθωνίου της 6ης Απριλίου συνετέλεσε ώστε να μην διακοπεί, με αποτέλεσμα από το 1973 ως το 1980 να διεξάγονται δύο διεθνείς μαραθώνιοι: ένας τον Απρίλιο στις εορτές για την ολυμπιακή ημέρα και ένας τον Οκτώβριο. Από το 1974 γίνεται παράλληλα και γυναικείος αγώνας. Διοργανώνεται από τον ΣΕΓΑΣ.

Από το 1983 γίνεται στη μνήμη του βαλκανιονίκη Γρηγόρη Λαμπράκη και έκτοτε ξεκινά η σημερινή αρίθμηση της διοργάνωσης.

Θεωρείται ως ένας από τους δυσκολότερους αγώνες Μαραθωνίου στον κόσμο, καθώς οι αθλητές καλούνται να διανύσουν 10 χλμ. ανηφόρας. Ο αγώνας ξεκινά από τον Μαραθώνα, περνάει από την Νέα Μάκρη και καταλήγει στο Παναθηναϊκό Στάδιο της Αθήνας. Οι Έλληνες αθλητές έχουν κερδίσει τους περισσότερους τίτλους στον μαραθώνιο αυτό, ωστόσο σήμερα, αθλητές από την Ανατολική Αφρική και την Ιαπωνία κυριαρχούν στους αγώνες.

Από το 1990, ο αγώνας αυτός είναι ο επίσημος αγώνας σύμφωνα με τον ΣΕΓΑΣ για τον πανελλήνιο τίτλο του μαραθωνίου. Το 2010 η διεξαγωγή του κλασικού Μαραθωνίου αποτέλεσε μέρος των εκδηλώσεων για τον εορτασμό των 2.500 χρόνων από την μάχη του Μαραθώνα, με αποτέλεσμα να προβληθεί ιδιαίτερα το γεγονός και να υπάρξει μεγάλη αύξηση των συμμετεχόντων που ξεπέρασαν τους 20.000.^[1][2] To 2011 μετείχαν 9000 μαραθωνοδρόμοι και 8500 δρομείς στα άλλα αγωνίσματα (5 και 10 χλμ).

Το 2013 οι συνολικές δηλώσεις συμμετοχής ξεπέρασαν τις 31.000 σε όλα τα αγωνίσματα (μαραθώνιος, 5χλμ, 10χλμ, δυναμικό βάδισμα, 1000μ Special Οlympics, αγώνας παιδιών).^{[εκκρεμεί παραπομπή]}

Ιστορικό της διοργάνωσης

Από την προπολεμική περίοδο είχε ληφθεί η απόφαση να καθιερωθεί ένας διεθνής μαραθώνιος αγώνας στην κλασική διαδρομή. Το 1938 με απόφαση του ΣΕΓΑΣ ορίστηκε να διεξάγεται "Διεθνής Αγών Μαραθωνίου εις την Κλασσικήν Διαδρομήν ανά παν δεύτερον έτος", δηλαδή ανά διετία, με έναρξη το 1939, στα τέλη Μαΐου με αρχές Ιουνίου. Ο αγώνας θα μετρούσε ταυτόχρονα και ως πανελλήνιο πρωτάθλημα για τους Έλληνες δρομείς. Τελικά, αποφασίστηκε ο πρώτος "Διεθνής Μαραθώνιος των Αθηνών" να διεξαχθεί στις 8 Οκτωβρίου 1939, συγχρόνως με την τελευταία ημέρα των 10ων Βαλκανικών Αγώνων και θα μετρούσε παράλληλα για το πανελλήνιο και το βαλκανικό πρωτάθλημα. Ο ΣΕΓΑΣ προώθησε τη διαδικασία, έστειλε προσκλήσεις, τύπωσε φυλλάδια, παρήγγειλε έπαθλα και μετάλλια καθώς και βαρύτιμο αργυρό κύπελλο για το νικητή αξίας 100.000 δρχ. Το κύπελλο ήταν αντίγραφο αρχαίας αθηναϊκής υδρίας με παραστάσεις δρομέων, το πρωτότυπο της οποίας υπάρχει στο Βρετανικό Μουσείο. Σύμφωνα με τα σχέδια στις πλευρές του ασημένιου κυπέλλου θα υπήρχαν χαράξεις από χρυσό και σμάλτο των αρχαίων παραστάσεων.^[3] Το κύπελλο ουδέποτε παραλείφθηκε από την Ελβετία, όπου είχε γίνει η παραγγελία και τελικά χάθηκε στη λαίλαπα του πολέμου.

Η προετοιμασία είχε προχωρήσει και ως τα μέσα Ιουλίου είχαν δηλώσει πως θα συμμετάσχουν με δρομείς τους τα βαλκανικά κράτη και άλλες επτά χώρες: Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία, Σουηδία, Φινλανδία, Ινδίες και Περού. Όμως, η έναρξη του Β΄ παγκοσμίου πολέμου ματαίωσε τη συμμετοχή τους και διεξήχθη μόνον ως βαλκανικός (και ταυτόχρονα πανελλήνιος) μαραθώνιος με συμμετοχή 10 δρομέων: 5 Ελλήνων, 2 Γιουγκοσλάβων, 1 Ρουμάνου και 2 Τούρκων. Νικητής αναδείχθηκε ο Στέλιος Κυριακίδης με χρόνο 2:52.07.^[4]

Η ιδέα ξεχάστηκε ως το 1955, όταν την υπενθύμισε στον ΣΕΓΑΣ η ομοσπονδία της Φινλανδίας. Ο τότε πρόεδρος του ΣΕΓΑΣ Απόστολος Νικολαΐδης αποδέχτηκε την πρόταση και προώθησε τη διεξαγωγή του διεθνούς μαραθωνίου, με δυο αλλαγές: ως εποχή διεξαγωγής ορίστηκε ο Οκτώβριος ενώ ο αγώνας απεξαρτήθηκε από το πανελλήνιο πρωτάθλημα.^[5]

Η πρώτη περίοδος 1955 ως 1965

Ο πρώτος διεθνής μαραθώνιος αγώνας διεξήχθη στις 2 Οκτωβρίου 1955 με επιτυχία αν και έβρεχε καταρρακτωδώς και συνδυάστηκε με αγώνες στίβου εφήβων Ελλάδας-Γιουγκοσλαβίας που διεξήχθησαν στο Παναθηναϊκό Στάδιο μετά τον τερματισμό. Αφέτης ήταν ο Στέλιος Κυριακίδης, θριαμβευτής στη Βοστόνη λίγα χρόνια νωρίτερα. Συμμετείχαν 21 αθλητές: δώδεκα Έλληνες, τέσσερις Αιγύπτιοι, δύο Γιουγκοσλάβοι, ένας Ιταλός, ένας Γερμανός και ένας Φινλανδός, ο Βέικο Κάρβονεν που ήταν και ο τελικός νικητής με χρόνο 2:27.30. Στη δεύτερη και τρίτη θέση τερμάτισαν δίπλα-δίπλα οι Αιγύπτιοι Αμπντουλκερίμ και Χαμέντ. Πρώτος Έλληνας ήταν ο Δημήτρης Δερβένης του Εθνικού Γ.Σ. που τερμάτισε ένατος τριάντα λεπτά μετά το νικητή (2:57.11). Ακολούθησε ο Κύπριος Μέλης Χαραλάμπους του Γ.Σ. Ολύμπια με 3:00.10.^[6]

Στους νικητές του πρώτου διεθνούς κλασσικού μαραθωνίου απονεμήθηκαν τα μετάλλια τα οποία είχε παραγγείλει ο ΣΕΓΑΣ προπολεμικά στην Ελβετία και τα οποία βρέθηκαν. Αντίθετα, τα κύπελλα που είχαν παραγγελθεί προπολεμικά στη Γερμανία είχαν χαθεί.

Ακολούθησαν άλλες δύο διοργανώσεις ανά διετία, σύμφωνα με τον προγραμματισμό: το 1957 με 16 συμμετοχές και νικητή τον Σέρβο Μίχαλιτς και το 1959 με 19 συμμετοχές και νικητή το Φινλανδό Όκσανεν. Από το 1961 ο αγώνας μεταφέρθηκε το Μάιο και διεξαγόταν ταυτόχρονα με το πανελλήνιο πρωτάθλημα. Το 1961 υπήρξε η πιο λαμπρή συμετοχή στην ιστορία του αγωνίσματος, αφού μετείχε και νίκησε ο ολυμπιονίκης της Ρώμης Αμπέμπε Μπικίλα από την Αιθιοπία. Με αυτή τη μορφή (παράλληλα με το πανελλήνιο πρωτάθλημα) η διοργάνωση συνέχισε να διεξάγεται ως το 1965.

O Μαραθώνιος Ολυμπιακής Hμέρας 1967 ως 1980

Από το 1967 ως ημερομηνία διεξαγωγής καθιερώθηκε η 6η Απριλίου, την οποία η ελληνική "Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων" είχε καθιερώσει ως ολυμπιακή ημέρα, εις ανάμνηση της ημερομηνίας έναρξης των Α΄ Ολυμπιακών Αγώνων το 1896. Ο αγώνας μετατράπηκε σε ετήσιο και διεξαγόταν ως το 1980. Αποτελούσε ταυτόχρονα και το πανελλήνιο πρωτάθλημα μαραθωνίου. Το 1967, πριν από την πρώτη διοργάνωση με τη νέα της μορφή, έγιναν βελτιώσεις και νέα σχεδίαση της διαδρομής, εν όψει και των πανευρωπαϊκών αγώνων στίβου του 1969 που είχαν προγραμματιστεί να γίνουν στην Αθήνα. Το σημείο εκκίνησης μεταφέρθηκε στην είσοδο του Μαραθώνα και προστέθηκε μια κυκλική διαδρομή 870μ γύρω από τον αρχαίο Τύμβο. Η νέα μορφή της διοργάνωσης έγινε αμέσως δημοφιλής και γι' αυτό συνεχίστηκε και μετά το 1972, όταν ο διεθνής μαραθώνιος μεταφέρθηκε το Σεπτέμβριο, με αποτέλεσμα από το 1973 ως το 1980 να υπάρχουν δύο διεθνείς μαραθώνιοι στην κλασική διαδρομή.

Πολλοί σπουδαίοι ήταν οι αγώνες του 1969, στους οποίους υπήρξαν υψηλού επιπέδου συμμετοχές, αφού μετείχαν οι πέντε πρώτοι της Ολυμπιάδας του 1968 στο Μεξικό. Νικητής αναδείχθηκε ο Βρετανός Μπιλ Άντκοκς με ρεκόρ κλασικής διαδρομής: 2:11.07.2, το οποίο παρέμεινε ακατάρριπτο ως το 2004 που το κατέρριψε ο Ιταλός ολυμπιονίκης Μπαλντίνι με 2:10:55. Παρέμεινε όμως ως ρεκόρ αγώνα.

Ο "Χρυσός" Μαραθώνιος 1982

Το 1982 έγινε μια απόπειρα καθιέρωσης ενός νέου ανοιξιάτικου διεθνούς μαραθώνιου, με χορηγό τη "Citizen" και την ονομασία "Χρυσός Μαραθώνιος" ("Golden Marathon"). Η διοργάνωση ήταν υπό την αιγίδα της IAAF και εντασσόταν στην προσπάθεια της Διεθνούς Ομοσπονδίας να ελέγξει τον επαγγελματισμό που είχε αρχίσει να εισβάλει στον κλασικό αθλητισμό καθιερώνοντας τα "Golden Events", αγώνες με χρηματικά βραβεία για τους νικητές. Ως ημερομηνία διεξαγωγής του ορίστηκε η 7η Μαρτίου και υπήρξε συμμετοχή αθλητών υψηλού επιπέδου. Ξεκίνησαν 37 και τερμάτισαν 30 δρομείς. Είναι χαρακτηριστικό πως ο νικητής Μεξικανός Γκόμεζ απείλησε το ρεκόρ κλασικής διαδρομής πετυχαίνοντας χρόνο 2:11.49, το δεύτερο καλύτερο όλων των εποχών, που είναι ο τέταρτος χρόνος ως τις ημέρες μας. Ενώ ο Έλληνας Φάνης Τσιμιγκάτος τερμάτισε 20ος με νέο ελληνικό ρεκόρ κλασικής διαδρομής (2:19.55).

Η IAAF στη συνέχεια προχώρησε στη δημιουργία των "Golden Gran Prix", στα οποία όμως δεν συμπεριέλαβε τον μαραθώνιο. Έτσι ο διεθνής χρυσός μαραθώνιος δεν είχε συνέχεια.

Ο "Ανοιχτός" ή "Λαϊκός" Μαραθώνιος 1972 ως 1978

Από το 1972 έγιναν σημαντικές οργανωτικές αλλαγές. Ο Διεθνής Μαραθώνιος μετατράπηκε σε ετήσιο και η διεξαγωγή του μεταφέρθηκε ξανά στον Οκτώβριο. Επίσης, επιτράπηκε η συμμετοχή σε μη συστηματικούς αθλητές. Ο αγώνας ονομάστηκε "Ανοικτός" και από το 1974 που έπεσε η χούντα: "Λαϊκός Μαραθώνιος". Σταδιακά ο αριθμός των συμμετοχών αυξήθηκε σε σημείο που δεν ήταν δυνατόν να καταγραφεί επακριβώς. Την επόμενη χρονιά, όμως, συνεχίστηκε και ο "Διεθνής Μαραθώνιος της Ολυμπιακής ημέρας", στις 6 Απριλίου, με αποτέλεσμα να υπάρχουν δύο διεθνείς μαραθώνιοι στην κλασική διαδρομή ως το 1980.

Στην πρώτη διοργάνωση με τη νέα της μορφή, στις 30 Οκτωβρίου 1972, μετείχαν μόνο Έλληνες (22) και Φινλανδοί (57), συνολικά 79 αθλητές, με νικητή το Γιάννη Βιρβίλη. Τη 2η χρονιά, στις 20 Οκτωβρίου 1973, έλαβαν μέρος 164 άτομα: 57 Φινλανδοί, 22 Έλληνες και ένας Ελβετός. Στην 3η διοργάνωση, την πρώτη μετά την πτώση της χούντας, που έγινε στις 19 Οκτωβρίου 1974, ο αριθμός αθλητών πολλαπλασιάζεται (650 άτομα) ενώ για πρώτη φορά μετείχαν και γυναίκες. Η πρώτη νικήτρια ήταν η Γερμανίδα Εύα-Μαρία Βέστφαλ με χρόνο 3:55.56, ενώ πρώτη Ελληνίδα η Ζωζώ Χριστοδούλου του ΑΟ Φιλοθέης με 5:01.20, που θεωρείται το πρώτο επίσημο ελληνικό ρεκόρ γυναικών. Από το 1976 αυξάνεται και η ποικιλία των χωρών προέλευσης των συμμετεχόντων: 845 αθλητές και αθλήτριες από δέκα χώρες. Το 1978 οι συμμετοχές ξεπέρασαν τους 1100 αθλητές αλλά η διοργάνωση απέτυχε παταγωδώς, αφού πολλοί δρομείς ξεκίνησαν πριν δοθεί το σύνθημα από τον αφέτη, με αποτέλεσμα να εμποδιστούν οι κανονικοί αθλητές, και να υπάρχει αμφισβήτηση για τους τελικούς νικητές.

Ο εμπορικός "Οriginal Run" 1979 ως 1983

Η αύξηση του αριθμού των συμμετοχών, αύξησε και την όρεξη για την εμπορική εκμετάλλευση του αγώνα. Από το 1979 η διεξαγωγή του αγώνα ανατέθηκε στην ιδιωτική εταιρία "Mondial Tours", η οποία τον ονόμασε "Τhe Οriginal Run" και τον διαφήμισε στο εξωτερικό. Οι συμμετέχοντες όφειλαν να πληρώσουν για να πάρουν μέρος και γιαυτό καθιερώθηκε η ονομασία "Εμπορικός Μαραθώνιος". Πάντως, ο αριθμός των συμμετοχών ήταν σταθερά πάνω από 1000 άτομα, αλλά η ποιότητα των αθλητών μειωνόταν, όπως προκύπτει και από τους χρόνους των νικητών. Σταδιακά, ο αριθμός των πρωταθλητών που μετείχαν μειωνόταν, ενώ υπήρχε μεγάλη εσωτερική αντίδραση από τους Έλληνες αθλητές, με αποκορύφωμα το 1982 που οι περισσότεροι απείχαν, μιας και το έτος αυτό εκτός από τον αυθεντικό (original) του Οκτωβρίου, έγινε και δεύτερος εμπορικός μαραθώνιος, με την ονομασία "Χρυσός Μαραθώνιος", στις 7 Μαρτίου, με χορηγό τη "Citizen".

Το 1983 συνέβη το παράδοξο να διεξαχθούν ταυτόχρονα δυο αγώνες στις 8 Οκτωβρίου: ο διεθνής "Οriginal Run", τον οποίο πλέον δεν υποστήριζε ούτε ο ΣΕΓΑΣ και ο "1ος Λαϊκός Μαραθώνιος στη μνήμη του Γρηγόρη Λαμπράκη", στον οποίο μετείχαν μόνο Έλληνες. Αυτή ήταν η τελευταία διοργάνωση του "Οriginal Run". Σε αυτή υπήρξαν πολλά οργανωτικά προβλήματα, στην τροφοδοσία των αθλητών με υγρά στη διάρκεια της διαδρομής. Είναι χαρακτηριστικό πως το τιμώμενο πρόσωπο των αγώνων, η Νορβηγίδα ολυμπιονίκης Γκρέτε Βάις, σταμάτησε στο 25ο χιλιόμετρο. Αργότερα δήλωσε πως το πρόγραμμά της περιλάμβανε αγώνα μόνο 25 χλμ.

Διεθνής Μαραθώνιος "Γρ. Λαμπράκης" (από 1983)

Από το 1983 ο ΣΕΓΑΣ ανέλαβε και πάλι τη διοργάνωση του Διεθνούς Μαραθωνίου και από τη χρονιά αυτή ξεκινά η αρίθμηση του αγώνα. Τον αφιέρωσε στη μνήμη του Έλληνα βαλκανιονίκη και ειρηνιστή πολιτικού Γρηγόρη Λαμπράκη. Η διοργάνωση έχει μικτό χαρακτήρα, τόσο για πρωταθλητές όσο και για μη ανταγωνιστικούς δρομείς και έχει καθιερωθεί να διεξάγεται τη δεύτερη Κυριακή του Νοεμβρίου. Επίσης, κάποιες χρονιές διεξάγεται παράλληλα και το πανελλήνιο πρωτάθλημα μαραθωνίου καθώς και λαϊκοί αγώνες πέντε και δέκα χιλιομέτρων. Αν και ξεκίνησε ως αγώνας κατά της εμπορευματοποίησης, από το 2001 ο ΣΕΓΑΣ συνεργάζεται με χορηγούς.

Ρεκόρ

Ρεκόρ κλασικής διαδρομής

*Σημειώθηκε κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών αγώνων 2004

Ρεκόρ αγώνων

Οι νικητές

Περίοδος 1955 ως 1965

Περίοδος 1972 ως 1983 (Οκτωβρίου)

*Ο αγώνας της 6ης Απριλίου 1972 δεν ήταν διεθνής.
** Τα αποτελέσματα του αγώνα ανδρών του Οκτωβρίου 1978 είναι αμφισβητήσιμα, διότι στην εκκίνηση επικράτησε πανδαιμόνιο και πάνω από εκατό δρομείς ξεκίνησαν πριν από την πιστολιά του αφέτη. Πολλούς από αυτούς οι κριτές τους σταμάτησαν στη διάρκεια της διαδρομής ή τους ακύρωσαν κατά την άφιξή τους στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Κάποιοι αναφέρουν ως νικητή τον Αυστραλό Ντάνι Φλυν με χρόνο 2:27:22, αλλά επισήμως νικητής ανακηρύχθηκε ο Κόλιονεν.^[7] Το αποτέλεσμα του αγώνα γυναικών δεν αμφισβητείται.
*** Το 1983 ο διεθνής μαραθώνιος "Original Run" διεξήχθη σχεδόν ταυτόχρονα (ξεκίνησε μια ώρα αργότερα) με τον 1ο Μαραθώνιο "Γρ. Λαμπράκης", στον οποίο μετείχαν μόνο Έλληνες αθλητές. Από το 1984 ο μαραθώνιος στη μνήμη του Λαμπράκη έγινε διεθνής και αντικατέστησε τον εμπορικό "Original Run".
**** Στον αγώνα αυτό ο Έλληνας Φάνης Τσιμιγκάτος με 2:19.55 (20η θέση) πέτυχε ελληνικό ρεκόρ κλασικής διαδρομής.

Διεθνής Μαραθώνιος "Γρηγόρης Λαμπράκης"

*Στον 1ο Μαραθώνιο "Γρ. Λαμπράκης" το 1983 μετείχαν μόνο Έλληνες αθλητές και διεξήχθη ταυτόχρονα με το διεθνή μαραθώνιο "Original Run", ο οποίος ξεκίνησε μια ώρα αργότερα. Από το 1984 ο μαραθώνιος στη μνήμη του Λαμπράκη έγινε διεθνής και αντικατέστησε τον εμπορικό "Original Run". Η αρίθμηση του "Ατhens Classic Marathon" ξεκινά από το 1983.

Πολυνίκεις αθλητές-αθλήτριες

Παραπομπές