Το mindset κάνει την διαφορά (Μindset makes the difference)

Κάθε άθλημα έχει τις μοναδικές του σωματικές και προπονητικές προκλήσεις, αλλά υπάρχει μια πρόκληση που είναι κοινή σε όλους τους αθλητές και σε όλα τα αθλήματα: η διανοητική συνιστώσα, το mindset, το mentallity. Tο μυαλό μπορεί να χρησιμεύσει είτε ως εμπόδιο είτε ως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και να κάνει τη διαφορά μεταξύ μιας νίκης και μιας ήττας.

Δυστυχώς, η ψυχική πτυχή του αθλητισμού συχνά παραβλέπεται από την φυσική προετοιμασία. Εκτός από τη σημασία της εκγύμνασης του σώματός όμως, είναι απαραίτητη η εκγύμναση του μυαλού για την βέλτιστη απόδοση. Η επίτευξη εσωτερικής δύναμης και αντοχής είναι μια διαδικασία — η οικοδόμηση πνευματικών μυών- όπως και η απόκτηση οποιασδήποτε άλλης ικανότητας, η οποία απαιτεί χρόνο, προσπάθεια και δέσμευση. Όσο περισσότερο ένας αθλητής εργάζεται στις νοητικές του δεξιότητες και τις εσωτερικές του διεργασίες, τόσο περισσότερο θα βελτιώνεται στην εξωτερική του απόδοση, δεδομένου ότι ο τρόπος που σκέφτεται επηρεάζει τον τρόπο που ενεργεί (Mack & Casstevens, 2002), το “το σώμα ακούει, ότι το μυαλό σκέφτεται”. Οι αθλητές μπορούν να πάνε την επίδοσή τους στο επόμενο επίπεδο μαθαίνοντας να ελέγχουν και να χρησιμοποιούν το μυαλό τους προς όφελός τους αντί να αφήνουν το μυαλό τους να το ελέγχει.

Η «Εστίαση στην πρόοδο και όχι μόνο στο αποτέλεσμα» και «εστίαση στο παρόν» είναι ζωτικής σημασίας νοοτροπίες για κορυφαίες επιδόσεις.

Μία από τις πιο συχνές ερωτήσεις με τις οποίες έρχεται αντιμέτωπος ένας αθλητής είναι «Κέρδισες;»

Είναι αναμφισβήτητο ότι ζούμε σε μια κοινωνία όπου οι αθλητές ορίζονται με αριθμούς - στατιστικά απόδοσης, βαθμολογίες, νίκες και ήττες. Η κοινωνική πίεση δημιουργεί μια τάση για τους αθλητές να είναι προσανατολισμένοι στο αποτέλεσμα και όχι στη διαδικασία. Οι στόχοι αποτελέσματος είναι τα αποτελέσματαπου θα ήθελαν να επιτύχουν και δεν βρίσκονται υπό τον έλεγχο τους (ότι δεν βρίσκεται στον έλεγχό μας μας αγχώνει), ενώ οι στόχοι της διαδικασίας είναι τα βήματα δράσης για την επίτευξη του επιθυμητού αποτελέσματος και βρίσκονται υπό τον έλεγχο τους. Οι στόχοι αποτελέσματος είναι σημαντικοί για την αναγνώριση του επιθυμητού προορισμού, αλλά η εστίαση στις καθημερινές διαδικασίες είναι αυτό που θα οδηγήσει στην επίτευξη αυτού του προορισμού. Οι αθλητές τείνουν να εστιάζουν στο αποτέλεσμα για δύο βασικούς λόγους: επειδή οι άνθρωποι συνηθίζουν να είναι δυσαρεστημένοι με το παρόν και να έχουν επιθυμία για ένα καλύτερο μέλλον και επειδή τα αποτελέσματα είναι πιο εύκολο να μετρηθούν και να αξιολογηθούν

(Taylor & Wilson, 2005 ). Αυτή η ανθρώπινη τάση όμως για εστίαση στο αποτέλεσμα παρεμποδίζει την επίτευξη του αποτελέσματος, εκτρέποντας την εστίαση από τις ενέργειες που θα ενθαρρύνουν τη μέγιστη απόδοση και θα οδηγήσουν στα επιθυμητά αποτελέσματα. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα καλά αποτελέσματα είναι απαραίτητα για να είναι κάποιος επιτυχημένος αθλητής, αλλά είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι ο καλύτερος τρόπος για να επιτύχεις αυτά τα αποτελέσματα είναι να εστιάζεις στη συνεχή προσπάθεια και πρόοδο: “trust the process”. «Δεν ξέρουμε πόσα μπορούμε πραγματικά να πετύχουμε μέχρι να το πιστέψουμε και μέχρι να αποκτήσουμε αυτό το είδος νοοτροπίας του να θέλουμε πάντα να εξελισσόμαστε και να βελτιώνόμαστε».

Ταυτόχρονα, δεν είναι λίγοι οι αθλητές που παραμένουν προσκολλημένοι σε προηγούμενες αποτυχίες.

Είναι εύκολο να παραμένει κάποιος κολλημένος και στάσιμος σε έναν χαμένο αγώνα, μία κακή επίδοση ή ένα απρόσεκτο λάθος ή να αισθάνεται πίεση ευχαρίστησης ενός προπονητή ή έναν γονέα, ή να είναι αποκλειστικά προσανατολισμένος σε εξωτερικά κίνητρα π.χ. Χρηματικά έπαθλα. Αλλά η αθλητική ψυχολογία μας λέει ότι αυτή είναι μια επιζήμια νοοτροπία για να αποδώσει κανείς το μέγιστο. Εάν ένας αθλητής έρθει στο γήπεδο με λάθος εστίαση, είναι δύσκολο να έρθει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Οι συντριπτικές σκέψεις που περιστρέφονται γύρω από λάθη του παρελθόντος και μελλοντικά αποτελέσματα αποτρέπουν την εστίαση στην παρούσα στιγμή. Όμως “Η παρούσα στιγμή είναι όπου οι αθλητές αποδίδουν τον καλύτερό τους εαυτό γιατί δεν υπάρχει πίεση στην παρούσα στιγμή”. Η πίεση πηγάζει από ανησυχίες για το μέλλον και οπισθοδρομήσεις από το παρελθόν (Mack & Casstevens, 2002). Ταυτόχρονα, η εστίαση στο παρόν δίνει αίσθηση του ελέγχου, ενώ τα λάθη του παρελθόντος ανασφάλεια. Προκειμένου να αντιμετωπίσουν μια κατάσταση κακής εστίασης, οι αθλητές θα πρέπει να κατευθύνουν το μυαλό τους σε ένα βασικό ερώτημα: «Τι χρειάζεται να κάνω τώρα για να αποδώσω καλύτερα;», «έναν αγώνα τη φορά», «ένα σημείο τη φορά».

Τέλος, το «Μπορείς να πετύχεις οτιδήποτε βάλεις στόχο» είναι μια σημαντική υπενθύμιση. Όχι ακριβώς οτιδήποτε βέβαια, αλλά ό,τι κι αν βάλεις στο μυαλό σου, μπορείς να το κάνεις σίγουρα καλύτερο.

Υπάρχει μια νοοτροπία που ονομάζεται “νοοτροπία ανάπτυξης” (growth mindset), η οποία συνδέεται με τη θεμελιώδη πεποίθηση ότι οι ικανότητες και τα αποτελέσματά   επηρεάζονται από τη σκληρή δουλειά και προσπάθεια και όχι από το ταλέντο. Είναι ένας τρόπος σκέψης που όχι μόνο αυξάνει τα επίπεδα κινήτρων, αλλά επιτρέπει επίσης και την μεγαλύτερη ανάκαμψη από τις δυσκολίες (“ψυχική ανθεκτικότητα”). “Οι αθλητές με νοοτροπία ανάπτυξης βρίσκουν επιτυχία στη μάθηση και τη βελτίωση, δεν χρειάζονται ένα βραβείο για να αισθάνονται αυτοπεποίθηση” Οι αθλητές με «άκαμπτη νοοτροπία» (fixed mindset) από την άλλη περιορίζονται στο φυσικό ταλέντο, ζουν με τον φόβο της προσπάθειας και της αποτυχίας, παγιδεύονται στις αποτυχίες/ελαττώματα τους και συγκρίνονται διαρκώς.