Αγώνες δρόμου στα χρόνια του καύσωνα : όταν η κλιματική κρίση επιβάλλει αλλαγή στους όρους του παιχνιδιού
Τρέχοντας με υψηλή θερμοκρασία.(Πηγή : Εικονογράφηση με ΑI)
Γράφει η : Μαρία Ξενοδόχου, ερασιτέχνης δρομέας, MSc ΕΚΠΑ, MSc ΑΠΘ
Όταν οι καιρικές συνθήκες αγνοούνται, τότε το δίδυμο αθλητισμός και υγεία δεν είναι πάντα δεδομένο. Γιατί τελικά ένας αγώνας δρόμου δεν αποτιμάται μόνο σε διαφημίσεις, media, συμμετοχές, χιλιόμετρα και χρόνους. Μετριέται και στο πόσο ασφαλής είναι η γραμμή τερματισμού, ώστε να φτάσει ένας δρομέας όρθιος και πραγματικά χαρούμενος. Όχι ημιλιπόθυμος, με βλέμμα χαμένο από την εξάντληση. Αναντίρρητα το τρέξιμο είναι προσωπική υπέρβαση. Ωστόσο δεν υπάρχει λόγος να συγχέεται με την υπέρβαση της θερμοπληξίας.
Τι συμβαίνει στον πλανήτη μας τα τελευταία χρόνια ;
Οι επιστημονικές αναφορές καταδεικνύουν σημαντική αύξηση των ακραίων θερμοκρασιών στα περισσότερα μέρη της Γης (IPCC, 2023). Το κλίμα της Γης παγκοσμίως τείνει να γίνει πιο θερμό. Η παγκόσμια μέση θερμοκρασία αυξήθηκε τα τελευταία 30 χρόνια, πάνω από 0,50 Κελσίου, περισσότερο από ότι την τελευταία χιλιετία (Νάστος, 2023). Η κλιματική αλλαγή δεν αφορά ένα μελλοντικό σενάριο. Είναι παρούσα και έχει πάρει διαστάσεις επικίνδυνης κλιματικής κρίσης. Και είναι η πιο σύνθετη πρόκληση που η ανθρωπότητα παλεύει να αντιμετωπίσει τον 21ο αιώνα (Garcia & Sheenan, 2016). Παράλληλα, το παγκόσμιο δρομικό κίνημα είναι σε συνεχή άνοδο, με αποτέλεσμα κάθε χρόνο εκατοντάδες χιλιάδες ερασιτέχνες δρομείς, κάθε ηλικίας, να λαμβάνουν μέρος σε αγώνες των 5 και 10 χλμ, σε ημιμαραθωνίους, μαραθωνίους όπως και σε αγώνες υπεραποστάσεων. (Τασέλη, 2020)
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα ;
H χώρα μας πλήττεται από καύσωνες ολοένα και πιο συχνά. Για τα κλιματικά δεδομένα της Ελλάδας ως καύσωνας ορίζεται μια περίοδος τουλάχιστον 3 ημερών, με θερμοκρασίες που ξεπερνούν τους 370 Κελσίου στα πεδινά, καθώς και αρκετά υψηλή θερμοκρασία (240-260 Κελσίου και άνω), αμείωτη, κατά τη διάρκεια της νύχτας (Nastos & Kapsomenakis, 2014). Από την άλλη, είναι αρκετοί πια οι αγώνες δρόμου που πραγματοποιούνται τους θερινούς μήνες, παντού στην Ελλάδα (Τασέλη, 2020). Είναι όμως δυνατή η συνύπαρξη ακραίας ζέστης και δρομικών εκδηλώσεων ;
Οι λαϊκές δρομικές διοργανώσεις.
Μολονότι η επιστημονική κοινότητα δίνει ξεκάθαρες συστάσεις για τους κινδύνους της ακραίας θερμοκρασίας στους μηχανισμούς του τρεξίματος, υπάρχουν διοργανώσεις σε διάφορες περιοχές που συνεχίζουν να στήνουν αγώνες σε ημέρες υψηλής θερμικής καταπόνησης (Roberts et al.,2021). Οι λόγοι μπορεί να είναι : οικονομικές χορηγίες-συμφωνίες, τουριστικά οφέλη, η δέσμευση απέναντι σε τοπικούς φορείς, η επιθυμία διατήρησης της παράδοσης μιας δρομικής εκδήλωσης να γίνεται κάθε χρόνο, την ίδια εποχή και την ίδια περίπου ημερομηνία, καθώς και η απόλυτη σιγουριά ότι όλα θα πάνε καλά (Γιαταγάνα, 2021). Συχνά και η φιλοδοξία. Οι διοργανωτές αγώνων που αγαπούν το έργο τους συμβουλεύονται με προσοχή τους ειδικούς και εναρμονίζουν τις δρομικές εκδηλώσεις τους ανάλογα με τα μετεωρολογικά δεδομένα (ακύρωση ή αναβολή για άλλη ημερομηνία).
Τι συμβαίνει στον δρομέα αντοχής όταν τρέχει σε πολύ ζεστό και υγρό περιβάλλον;
Ο ρυθμός πέφτει, η απόδοση φθίνει, η κούραση έρχεται πιο γρήγορα και το σώμα του δεν μπορεί να αποβάλει εύκολα τη θερμότητα μέσω της εφίδρωσης (Nowak et al., 2022). Συχνά η θερμορρύθμιση αποσυντονίζεται και κάποιες φορές εμφανίζεται πυρετός. Επιπλέον χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή προκειμένου να ξεχωρίσει κάποιος την απλή θερμική εξάντληση από την εξασκησιογενή θερμοπληξία.
Θερμική εξάντληση : τα συμπτώματα περιλαμβάνουν αδυναμία, δυσφορία, κόπωση, κράμπες, πονοκέφαλο, ναυτία, ζάλη και εφίδρωση. Απαιτείται άμεση διακοπή της άσκησης (τρέξιμο), μεταφορά σε σκιερό και δροσερό μέρος, πολύ καλή ενυδάτωση και ξεκούραση τις επόμενες ώρες και μέρες. Ενίοτε και ιατρική συμβουλή. (Sloan et al., 2015)
Εξασκησιογενής θερμοπληξία : εδώ τα πράγματα σοβαρεύουν. Πρόκειται για μια επείγουσα κατάσταση που απειλεί την ανθρώπινη ζωή. Εμφανίζεται σύγχυση, αλλαγές στη συμπεριφορά του δρομέα, δυνατός πονοκέφαλος, πολύ υψηλή θερμοκρασία στο σώμα του, παύση εφίδρωσης, ταχυκαρδία, απώλεια συνείδησης και σπασμοί ή επιληπτικές κρίσεις. Όλα τα παραπάνω μπορεί να προκαλέσουν εγκεφαλικές βλάβες και να επηρεάσουν τη νεφρική και ηπατική λειτουργία. Αν η θερμοπληξία δεν αντιμετωπιστεί ιατρικά άμεσα, μπορεί να αποβεί θανατηφόρα. (Sloan et al., 2015)
Η επόμενη μέρα του δρομικού κινήματος.
Το τρέξιμο σε συνθήκες αφόρητης ζέστης και υγρασίας κρύβει κινδύνους και καθιστά τους δρομείς ευάλωτους, ειδικά όταν απουσιάζει η πρόληψη (Nowak et al., 2022). Οι μεγάλες διεθνείς αθλητικές ομοσπονδίες έχουν ήδη προσαρμοστεί στα νέα κλιματικά δεδομένα και επανασχεδιάζουν τον τρόπο που οργανώνουν τους αγώνες τους : αλλαγή στις ώρες εκκίνησης, μεταβολές στο αγωνιστικό πρόγραμμα, συμμόρφωση με τις οδηγίες των ειδικών-πρωτόκολλα, μέριμνα για σχέδια έκτακτης ανάγκης αντιμετώπισης περιστατικών, πρόσθετοι σταθμοί ψύξης και ενυδάτωσης, απόλυτη συμμόρφωση με το δείκτη θερμικής επιβάρυνσης, όπως π.χ. συνέβη στη διάρκεια των Ολυμπιακών trials στίβου στις ΗΠΑ, το 2021 (Nowak et al., 2022). Θα συμβεί άραγε το ίδιο με τους ερασιτεχνικούς αγώνες δρόμου ;
Μετακύλιση ευθύνης.
Πολύς λόγος γίνεται για την υπογραφή υπεύθυνης δήλωσης συμμετοχής σε αγώνες δρόμου. Κάθε αθλητής υπογράφει ότι συμμετέχει με δική του ευθύνη, ότι αντιλαμβάνεται πως το τρέξιμο ενέχει κινδύνους από τραυματισμούς ή δυσμενείς καιρικές συνθήκες και πως για οτιδήποτε του συμβεί η διοργάνωση δεν φέρει ευθύνη. Ωστόσο, το ερώτημα είναι: αρκεί η ατομική ευθύνη, όταν ένας αγώνας διεξάγεται σε συνθήκες ακραίας ζέστης; Σε μια εποχή όπου οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν πολύ, ο προβληματισμός για τα όρια ανάμεσα στην προσωπική ευθύνη του δρομέα και στην ευθύνη των διοργανωτών έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η διεθνής βιβλιογραφία υπογραμμίζει ολοένα και περισσότερο την ανάγκη ειδικών μέτρων πρόληψης και προσαρμογής των αθλητικών διοργανώσεων στις μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες. (Roberts et al., 2021· Nowak et al., 2022)
Τι να θυμόμαστε ;
Η κλιματική κρίση είναι εδώ και αποτελεί τη μεγαλύτερη υγειονομική κρίση που καλείται να αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα (WHO and Unicef, 2021). Η υψηλή ζέστη αποτελεί πραγματική απειλή για την υγεία και τη ζωή εκείνων που τρέχουν σε εξωτερικούς χώρους (Nowak et al., 2022). Μπορεί η αντοχή και η τόλμη να είναι βασικά γνωρίσματα του δρομέα, αλλά δεν πρέπει να συγχέονται με την άρνηση της πραγματικότητας. Σε διοργανώσεις αγώνων δρόμου, η προστασία της υγείας των αθλητών αποτελεί κύρια επιδίωξη και η αξιολόγηση των καιρικών συνθηκών είναι καθοριστική. Προέχει πάντα η ασφάλεια των συμμετεχόντων. Άλλωστε, ποιο είναι το ζητούμενο ενός αληθινά επιτυχημένου αγώνα ; Η χαρά του δρομέα ή η κατάρρευσή του από την ανελέητη ζέστη ;
Βιβλιογραφικές Αναφορές
Garcia, D., & Sheenan, M. (2016). Extreme weather-driven disasters and children’s health. DM Garcia, MC Sheehan. International Journal of Health Services 46 (1), 79-105, 2016. https://doi.org/10.1177/0020731415625254
IPCC, 2023 : Climate Change 2023 : Synthesis Report.Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Core Writing Team, H. Lee and J. Romero (eds.)]. IPCC, Geneva, Switzerland, pp. 35-115, doi :10.59327/IPCC/AR6-9789291691647.
Nastos, P. T., & Kapsomenakis, J. (2014). Regional climate model simulations of extreme air temperature in Greece. Abnormal or common records in the future climate? Atmos Res, in press.
Nowak, A. S., Kennelley, G. E., Kenelly, B. J., Roberts, W. O., Tenforde K. M., & Tenforde, A. S. (2022). Endurance athletes and climate change. The Journal of Climate Change and Health, 6, 100118. https://doi.org/10.1016/j.joclim.2022.100118
Roberts, W. O., Armstrong, L. E., Sawka, M. N., Yeargin, S. W., Heled, Y., & O'Connor, F. G. (2021, September 1). ACSM Expert Consensus Statement on Exertional Heat Illness: Recognition, Management, and Return to Activity. Curr Sports Med Report, pp. 20(9):470-484. doi:10.1249/JSR.0000000000000878.
Sloan, K.B., B. K., Kraft, E. M., Clark, D., S. W., Byrne, B. C., Schmeissing S. W., & Rusyniak, D. E. (2015). On -site treatment of exertional heat stroke. The American Journal of Sports Medicine, 43(4), 823-829. https://doi.org/10.1177/036354651456619
WHO, & Unicef. (2021). Protecting Children’s Health in a Changing Climate. World Health Organization (WHO) and Unicef.
Νάστος, Π. (2023). Ακραία Καιρικά Φαινόμενα. Υδρομετεωρολογικές Καταστροφές και Κλιματική Αλλαγή. ΠΜΣ Στρατηγικές Διαχείρισης Περιβάλλοντος, Καταστροφών και Κρίσεων, Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος, ΕΚΠΑ. Αθήνα.
Τασέλη, Α.(2020). Δρομικό Κίνημα: Φυσιολογικές Aπαιτήσεις και Φυσιολογικές Προσαρμογές. Πτυχιακή Διπλωματική Εργασία. Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Γιαταγάνα, Δ.( 2021). Το Δρομικό Κίνημα και η Συνεισφορά του στον Τουρισμό. Μεταπτυχιακή Διπλωματική Διατριβή. ΔΠΜΣ Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Τουρισμού και Πολιτισμού. Τμήμα Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
